De antenne
Waarvoor dient de antenne van je gsm?
De antenne maakt het mogelijk om het geluid van je stem, een sms of mms te ontvangen en te verzenden in de vorm van golven.
Waarom worden golven gebruikt om met een gsm te communiceren?
Golven maken het mogelijk om het geluid van je stem, een sms of een mms over grote afstanden te vervoeren zonder al te veel kwaliteitsverlies, en vooral, draadloos!
Wat is een golf van een gsm?
Een golf van een gsm is een vorm van elektromagnetische straling. Elektromagnetische straling is energie die zich verplaatst in de lucht zoals kleine golven op het wateroppervlak.
Maar wat is het verschil tussen de golven van een gsm en alle andere golven?
Er bestaan verschillende soorten elektromagnetische golven, zoals infraroodgolven, ultravioletgolven, radiogolven, microgolven, lichtgolven, enzovoort. Deze hebben allemaal een andere frequentie (dat wil zeggen, het aantal golven per minuut). Een microgolf heeft bijvoorbeeld een golflengte langer dan die van infrarood licht en korter dan die van radiogolven. Maar de grenzen tussen infrarood golven, microgolven, en radiogolven zijn niet duidelijk gedefinieerd.
Met de technologie van je gsm (Global System for Mobile communication) gebeurt de overdracht van gegevens met een frequentie van 900 tot 1800 megahertz (1 megahertz wil zeggen, 1 miljoen golven per seconde!). Daarmee vallen GSM golven onder microgolven. Nu hoef je niet meteen te schrikken, want de microgolven van een microgolfoven worden met een veel hogere frequentie uitgezonden.
Hoe kan een golf informatie vervoeren?
Bij golven kun je de hoogte laten variëren: dat noemen we de amplitude. Om informatie over te brengen, wordt de hoogte van de afzonderlijke golven van de gehele informatiegolf heel snel veranderd. De top van de golf stemt bijvoorbeeld overeen met 1. Het dal van de golf stemt overeen met 0. Waarom 1 en 0? Dat is het alfabet van de informatica, de binaire code (binaire, omdat ze twee cijfers gebruikt). Alle geluiden, sms-berichten en beelden worden omgezet in enen en nullen voor ze worden doorgestuurd.
Een voorbeeld? De letter "o" wordt omgezet in de code 01001111 en de letter "k" in 01001011. OK wordt dus digitaal "vertaald" als 0100111101001011.
Gevaarlijk voor de gezondheid?
Is de straling van een gsm wel zo onschadelijk voor onze gezondheid als de telefoonoperatoren beweren? Gezien de enorme financiële belangen en de risico's op het vlak van gezondheid, is er hierover nogal wat discussie...
Gsm's zijn het resultaat van een recente technologie. De langetermijneffecten op de gezondheid zijn daarom nog onvoldoende bekend. Enerzijds zijn er geruststellende studies die zijn gefinancierd door de producenten. Anderzijds heb je onderzoeken van onafhankelijke wetenschappers die tot de conclusie komen dat er wel degelijk een potentieel gevaar bestaat.
Er bestaan vermoedens dat het gebruik van een draagbare telefoon negatieve gevolgen kan hebben voor de gezondheid, zoals "stralingsziekte" (het gevolg van blootstelling aan een te hoge straling) of "elektrosensitiviteit" (overgevoeligheid voor elektrische fenomenen). De gsm zou een aantal gevolgen kunnen hebben voor ons lichaam:
Opwarming van de hersenen
De golven die gsm antennes en gsm-masten (ook een antenne!) voortbrengen, zijn microgolven. Dat betekent dat ze, net als een microgolfoven, de eigenschap hebben vloeistoffen te verwarmen. Dus het valt niet te ontkennen dat dit ook geldt voor het water in je hersens. Men is het alleen nog niet eens over de precieze gevolgen hiervan op lange termijn.
Het menselijk lichaam als radio-ontvanger
Er zijn nog andere mogelijke gevolgen waarover de gezondheidssector zich zorgen maakt, zoals het fenomeen van "elektromagnetische resonantie". Door dat verschijnsel trilt de materie waaruit wij bestaan mee met de golven die ze opneemt. In tegenstelling tot de warmtewerking heeft dit fenomeen maar een heel lage energie-intensiteit nodig om schadelijk te zijn. Deze resonantie zou afwijkingen van de zenuwcellen kunnen veroorzaken.
Golven die de stofwisseling verstoren
Een andere hypothese heeft betrekking op de verstoring van de biologische mechanismen in ons lichaam. Door in te grijpen op bepaalde stoffen, zouden de golven bijvoorbeeld ons immuunstelsel verstoren.
Een aanval op het DNA
Een Europees onderzoek heeft uitgewezen dat elektromagnetische velden het DNA van de menselijke cellen kunnen beschadigen (het DNA bevat het genetisch erfgoed van een cel). Dat gebeurde in elk geval tijdens dat onderzoek met de cellen in het laboratorium. De elektromagnetische velden die gsm-masten voortbrengen, zouden breuken veroorzaken in de DNA-strengen van onze cellen. Men vermoedt zelfs dat deze velden ook de aanmaak van bepaalde eiwitten verstoren. We moeten nog voorzichtig omspringen met de resultaten van het onderzoek, want het gaat hier om in-vitrotests (op geïsoleerde cellen) en geen in-vivo-experimenten (op levende wezens). De onderzoekers wijzen erop dat het op basis van dit onderzoek niet mogelijk is om te concluderen dat er een gevaar bestaat voor de gezondheid... Maar ze sluiten het ook niet uit!
Een onzichtbaar gevaar, zonder kleur of geur
Bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën is het 'zero harm principe' niet altijd te handhaven. Zero harm betekent 'nulschade' en houdt in dat je elke mogelijke vorm van schade vooraf in kaart brengt en voorkomt. Maar dat zou elke technologische vooruitgang onmogelijk maken.
Natuurlijk kun je zelf wel altijd het voorzorgsprincipe hanteren: de nieuwe technologie voorzichtig en verstandig gebruiken, tot vaststaat dat er geen gevaar is.
Je weet maar nooit… Enkele voorzorgsmaatregelen die je kunt nemen:
- Wanneer je iemand opbelt, probeer de gsm dan niet tegen je oor te houden wanneer de telefoon de verbinding maakt, want op dat moment worden de meeste hoge en lage golven geproduceerd.
- Vermijd gesprekken die langer duren dan twee minuten.
- Bel alleen wanneer de ontvangst optimaal is (dat zie je aan de streepjes op het scherm van je gsm), anders blijft je telefoon stralen uitsturen, zelfs tijdens het gesprek.
- Informeer je over het Specifieke Absorptie Tempo (SAT) van je GSM. Dat is de hoeveelheid elektromagnetische energie die per seconde en per eenheid massa wordt geabsorbeerd en (doorgaans volledig) omgezet wordt in warmte. Deze warmte zorgt ervoor dat er andere schadelijke processen in lichaamsweefsels kunnen plaatsvinden. Gebruik een headset waarvan het SAT staat aangegeven op de verpakking. Het SAT moet lager liggen dan 1,5 watt per kilo. Momenteel gaat men ervan uit dat de hersenen bij een waarde onder dat niveau geen risico lopen om te worden aangetast door elektromagnetische straling.
- Ook in de ‘stil’ stand zendt een gsm straling uit. Laat hem niet naast je liggen wanneer je slaapt of schakel hem volledig uit.
- Draag je telefoon liever niet om je nek (bij je hart) of in je broekzak of aan je ceintuur. Dit om schade te voorkomen aan gevoelige organen als de milt, de nieren en de geslachtsdelen.
- Gebruik je gsm liever niet in de auto, want een gesloten metalen ruimte weerkaatst de golven! Hetzelfde geldt in een bus, lift, metro, enzovoort.
De batterij
Wat is een batterij?
De batterij van je gsm slaat de elektrische energie op die nodig is om je gsm te laten werken.
Hoe werkt een batterij?
Wanneer een gsm energie nodig heeft, gaat hij opzoek in zijn voorraad: de batterij. Na verloop van tijd raakt die voorraad uitgeput en moet de batterij worden herladen.
Welke problemen brengt het gebruik van de batterij met zich mee?
Bepaalde metalen die ook voorkomen in batterijen, kunnen het leefmilieu sterk vervuilen. Dit worden ook wel “zware metalen” genoemd. Sommige van die metalen zijn zelfs heel gevaarlijk. Cadmium bijvoorbeeld, mag daarom niet meer worden gebruikt in elektronische toestellen. Vroeger bestonden gsm-batterijen uit nikkel en cadmium, vandaag vind je alleen nog batterijen met lithium. Die leveren minder problemen op, maar ook hiervoor geldt dat lange termijn effecten zijn nog niet bekend zijn.
De microfoon en de luidsprekers
Hoe werken ze?
De microfoon en de luidspreker(s) bevatten elektromagnetische onderdelen. Dankzij de microfoon worden de geluidsgolven omgezet in elektrische signalen die worden gedigitaliseerd [Hoe kan een golf informatie vervoeren?] in een elektronische chip. Een luidspreker doet precies het omgekeerde: die zet een elektrisch signaal om in geluid (dat wil zeggen in geluidsgolven) zodat onze boodschappen hoorbaar zijn.
De elektronische chips
Hoe zien elektronische chips eruit?
Chips zijn minuscule doosjes of plaatjes die zijn voorzien van pinnetjes en die elektrische verbindingen met andere onderdelen in je gsm mogelijk maken.
Waarvoor dienen de chips in je gsm?
Een “elektronische schakeling”, of kortweg “chip”, is een elektrische stroomkring, ofwel een gesloten elektrisch circuit. Vergelijk het met een lamp thuis, die kan branden dankzij stroom uit het lichtnet. Maar dan in miniatuur en… veel ingewikkelder! Op een heel beperkt volume vervult deze chip een groot aantal functies zoals rekenen, informatie opslaan, comprimeren (samenpersen) en verwerken.
In een gsm hebben de chips heel duidelijke taken. Een eerste chip dient om het geluid van je stem om te zetten in een binaire code, een tweede perst de digitale informatie samen en slaat ze op, een derde verzendt ze via de antenne in de vorm van golven. Drie andere chips doen het werk in omgekeerde volgorde wanneer je wordt opgebeld.
En tenslotte is er nog de best bekendste chip: de simkaart (Subscription Identification Module). Op deze chip staat opgeslagen welk telefoonnummer je hebt en via welk netwerk je bent aangesloten. Zij kan ook de lijst onthouden van gesprekken, contactgegevens, boodschappen, foto's, enzovoort.
De condensatoren
Waarvoor dienen de condensatoren in je gsm?
Een condensator is een elektronische component. Hij condenseert, dat wil zeggen perst grote hoeveelheden energie samen in een heel kleine ruimte en maakt die energie vrij wanneer het nodig is. Je kunt condensatoren vergelijken met een serie dammen die op aanvraag energie vrijgeven. Zij helpen de batterij een handje wanneer die niet voldoende krachtig is om alle functies van de gsm te vervullen.
Welke problemen kunnen ze veroorzaken?
Condensatoren zijn geleidelijk aan steeds kleiner geworden dankzij het gebruik van materialen als "tantalium". Ze kunnen steeds meer energie opslaan in steeds kleinere volumes. Om te vermijden dat je gsm verschroeit door die concentratie van energie, worden er producten gebruikt die de verbranding vertragen, "vlamvertragers" genoemd. Zij moeten de delen beschermen die het gevoeligst zijn voor warmte. Sommige vlamvertragers zijn heel schadelijk voor het leefmilieu en voor de menselijke gezondheid.
Wat is tantalium?
Tantalium is een metaalsoort en is bijzonder geschikt voor de vervaardiging van elektronische componenten. Vooral voor de elektronische condensatoren in onze gsm’s: 35% van de condensatoren met tantalium die worden geproduceerd, zijn bestemd voor gsm's. In de natuur wordt het voornamelijk gevonden in Australië, Brazilië, Canada, de Democratische Republiek Congo, Mozambique, Nigeria, Portugal en Thailand.
Het probleem met tantalium is dat het schaars is en er veel vraag naar is. De zoektocht naar dit kostbare metaal heeft een ware stormloop ontketend op gebieden die rijk zijn aan tantalium. Het gevolg: milieuvervuiling en schade in tal van natuurreservaten door ontbossing en stroperij. Ook leidt de zoektocht naar tantalium op verschillende plaatsen tot sociale problemen: onveilige situaties rond tantaliumwingebieden; kinderen die niet langer naar school gaan maar meewerken aan de ontginning; voedseltekorten omdat landbouwgebieden zijn achtergelaten, enzovoort.
Zijn vlamvertragers gevaarlijk?
Inmiddels weten we dat veel stoffen die in het verleden zijn gebruikt, zoals broombevattende vlamvertragers, heel giftig zijn voor de mens. Broom verstoort de biologische processen in je lichaam en kan zelfs kanker veroorzaken.
Geleidelijk aan is er een vrij strenge wetgeving tot stand gekomen om het gebruik van bepaalde vlamvertragers door de industrie aan banden te leggen. Maar zoals ook geldt voor gsm-straling: we weten niet hoeveel stoffen er nog altijd in omloop zijn en kennen hun negatieve gevolgen op lange termijn niet …
Het LCD-scherm
Wat is een LCD-scherm?
Een LCD-scherm maakt het mogelijk om informatie die je gsm bevat, zichtbaar te maken. LCD is de afkorting van Liquid Cristal Display. In het Nederlands betekent dit “scherm met vloeibare kristallen”. Deze technologie kent veel toepassingen: zij wordt gebruikt voor de productie van moderne televisietoestellen (behalve toestellen met plasmaschermen) en platte TFT-(computer)schermen.
Hoe werkt een LCD-scherm?
Het LCD-scherm is als een net van kleine cellen die aangesloten zijn op een lichtbron. Elke cel bevat kristallen die in een vloeibare oplossing zweven. Wanneer er stroom door deze cellen wordt gestuurd, positioneren de kristallen zich zo, dat zij geen licht meer doorlaten. Als ze niet onder spanning staan, laat de vloeistof licht door en kun je “licht” zien. Dit positioneren zorgt ervoor dat je de verschillende dingen (letters,foto’s, etc.) op het scherm kunt onderscheiden.
Kleurenschermen hebben drie subcellen: voor rood, blauw en geel. Dankzij deze drie kleuren is het mogelijk om alle denkbare kleuren te creëren.
Wat zijn de gevaren bij het gebruik?
Elke gsm-producent heeft zijn eigen geheime recepten. We kennen niet altijd de precieze samenstelling van hun vloeibare kristallen. Daardoor is het moeilijk, deze stoffen te recycleren. Maar een juiste recyclage is belangrijk, want we weten niet welke gevolgen de stoffen in kwestie voor mens en milieu hebben.
Led's
Waarvoor dienen de dioden in je gsm?
Een diode is een elektronisch onderdeel die het mogelijk maakt om de verschillende delen van de gsm te verlichten. Denk maar aan het scherm of de toetsen. LED is de afkorting van “Light-Emitting Diode” (“diode die licht uitzendt”) en zendt licht uit onder stroom.
Een netwerk
Wat is een netwerk?
Een netwerk is het geheel van basisstation (gsm-masten) die zich op een grondgebied bevinden. Elke gsm operator heeft zijn eigen netwerk. Tot een aantal jaren geleden was het nog niet mogelijk overal in België mobiel te bellen. Tegenwoordig bestrijken de gsm netwerken van de belangrijkste operatoren bijna het volledige Belgische grondgebied.
Hoe werkt een netwerk?
Wanneer je een oproep verzendt, zoekt je telefoon verbinding met de dichtstbijzijnde gsm-mast. Het geluid, de sms, de foto, enzovoort worden dankzij golven in digitale vorm doorgestuurd naar de gsm-mast die in verbinding staat met de persoon die je probeert te bereiken. Bevindt die zich in een zone die niet wordt gedekt door het netwerk of is de gsm uitgeschakeld, dan wordt de oproep doorgestuurd naar de centrale. Daar kun je dan een boodschap achterlaten op de voicemail.
Om ervoor te zorgen dat de gsm-masten je kunnen herkennen, is elke gsm uitgerust met een unieke simkaart die overeenstemt met je telefoonnummer.
Is het gevaarlijk om in de nabijheid van een gsm-mast te wonen of te werken?
Om alle mogelijke gevaar te vermijden, is er in België een strenge wetgeving van toepassing. De gsm-masten moeten zo worden geplaatst dat de elektromagnetische stralingsniveaus, of emissiewaarden, geen enkel risico vormen voor mensen die in de buurt wonen of werken. Er bestaan emissienormen (maximaal toegestane stralingswaarden) die lager liggen dan wat wetenschappers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aanbevelen.
Sommige wetenschappers denken dat deze voorzorgen ons alleen beschermen tegen de opwarming (de zogenaamde thermische effecten) en niet noodzakelijk tegen de andere gevolgen van blootstelling aan elektromagnetische velden. De gsm is sinds de jaren 1998-1999 aan zijn opmars in Europa begonnen. Pas rond 2015, zullen de eventuele schadelijke gevolgen duidelijk worden. Bijvoorbeeld een toename van bepaalde soorten kanker. Zelfs wanneer de emissienormen nu verder worden beperkt, zullen we tot 2030 moeten wachten om te weten wat de gevolgen zijn van deze voorzorgsmaatregel. Sommige wetenschappers menen dat de emissienormen de bevolking niet alleen moeten beschermen tegen de bekende gevolgen, maar ook tegen nog onbekende gevolgen. Zij pleiten voor een verdere verlaging van de emissienorm.
Het Brussels Parlement heeft gekozen voor het voorzorgsprincipe en verbiedt elektromagnetische straling met een vermogen van meer dan 3 V/m (volt per meter). Dat is bijna 7 keer minder dan de norm van 20,6 V/m die in de rest van België geldt.
Hoe kun je weten hoeveel elektromagnetische straling je ontvangt?
Om de dosis straling te kunnen beoordelen, moet je gewoon het aantal streepjes op je gsm-scherm tellen. Hoe meer streepjes je hebt, hoe beter de ontvangst (omdat je je misschien dicht bij een gsm-mast bevindt), en des te minder straling je gsm uitzendt. Dat heeft twee voordelen: een geringe blootstelling aan straling en een langere gebruiksduur van de batterij. Je gsm verbruikt namelijk minder energie om een goede ontvangst te krijgen, dus je hoeft je batterij minder vaak op te laden.
Maar de afstand tot een gsm-mast is niet de enige factor die het vermogen van je telefoon bepaalt. Wanneer je je in een geïsoleerde ruimte bevindt, bijvoorbeeld een kelder of een auto, stuurt je gsm met meer intensiteit signalen uit in een poging de dichtstbijzijnde gsm-mast te bereiken. Momenteel zijn de telefoons voorzien van een systeem dat automatisch het zendvermogen regelt om met zo weinig mogelijk intensiteit uit te zenden en toch doeltreffend te werken.